İran’dan üst düzey bir yetkili, Amerika Birleşik Devletleri (ABD) ile varılan mutabakatla ilgili İngiliz haber ajansı Reuters’a açıklamalarda bulundu. Hazırlanan taslak mutabakat zaptına göre taslak metin; nükleer programın sınırlandırılması, ekonomik yaptırımların geleceği ve bölgesel deniz güvenliği başlıklarını kapsıyor. Tarafların henüz nihai mutabakata varmadığı, sürecin teknik, siyasi ve hukuki düzeyde devam ettiği belirtiliyor.
Nükleer programda sınırlama
Taslağa göre İran, nükleer silah üretmemeyi ve edinmemeyi kabul etti. Nihai anlaşmaya kadar mevcut nükleer statükoyu koruyacak olan İran, zenginleştirme faaliyetlerini genişletmeyecek ve tesislerini büyütmeyecek. ABD tarafı ise İran’ın yüksek düzeyde zenginleştirilmiş uranyum stokunun ülke içinde seyreltilmesi için bir mekanizma üzerinde prensipte uzlaştı. Bu mekanizmanın teknik detaylarının 60 gün içinde netleştirilmesi öngörülüyor.
Yaptırımlar ve dondurulmuş varlıklar
Ekonomik başlıkta Washington’ın nihai anlaşmaya kadar yeni yaptırım uygulamayacağı, ayrıca İran’a yönelik bazı petrol yaptırımlarını belirli bir süre için askıya alabileceği aktarılıyor. Taslakta İran’a ait yaklaşık 25 milyar dolarlık dondurulmuş varlığın; doğrudan transferler, bölgesel mali iş birliği ve kredi hatları yoluyla kademeli olarak serbest bırakılması da yer alıyor. Ancak yaptırımların tam ve kalıcı olarak kaldırılması, İran’ın yükümlülüklerini yerine getirmesine ve 60 günlük görüşmelerin sonucuna bağlı. ABD aşamalı bir uygulama öngörürken İran daha güçlü güvenceler talep ediyor.
Hürmüz Boğazı’nda normalleşme
Hürmüz Boğazı’nın (dünya petrol ticaretinin önemli bölümünün geçtiği stratejik su yolu) tüm ticari gemilere derhal yeniden açılması planlanıyor. Buna karşılık ABD’nin, İran limanlarına yönelik deniz ablukasını imzanın ardından kaldırmaya başlayıp 30 gün içinde tamamlaması bekleniyor. Washington’ın bölgesel müttefikleriyle birlikte İran için bir yeniden yapılanma ve kalkınma planı hazırlayacağı, bu planın da 60 gün içinde müzakere edileceği belirtiliyor.
İran’da süreç ve itirazlar
İran müzakere heyeti, mutabakat metni üzerindeki teknik, siyasi ve hukuki incelemelerin sürdüğünü ve henüz nihai bir karara varılmadığını duyurdu. Yarı resmi Fars Haber Ajansı’na konuşan üst düzey kaynaklar, Tahran’ın kırmızı çizgilerinden ve ulusal çıkarlarından taviz vermeyeceğini iletti. Taslağın basına yansıyan maddeleri; özellikle uranyum stoku, Hürmüz Boğazı’nın durumu ve yaptırımların kaldırılması gibi konular, İran içindeki muhafazakar çevrelerin tepkisine yol açtı.
Trump: “Pazar günü imzalanabilir”
ABD Başkanı Donald Trump, anlaşmanın pazar günü imzalanabileceğini söyledi. Buna karşın Tahran, sürecin henüz kesinleşmediğini yineleyerek temkinli bir tutum sergiliyor.
